საერთაშორისო ანგარიშსწორებაზე გარე შეზღუდვების მიუხედავად, საზღვარგარეთ გადარიცხვების მოთხოვნა მაღალი რჩება, და მასთან ერთად იზრდება მესამე ქვეყნების გამოყენების სქემის პოპულარობა. მეთოდის არსი მარტივია: ფული იგზავნება რუსეთიდან შუალედურ ქვეყანაში (მაგალითად, ყაზახეთში, თურქეთში ან საქართველოში), იქ კონვერტირდება სხვა ვალუტაში, შემდეგ კი გადამისამართდება საბოლოო იურისდიქციაში. ძირითადი მიზანია საბანკო გადარიცხვებზე პირდაპირი შეზღუდვების გვერდის ავლა. თუმცა ასეთი მრავალეტაპიანი ჯაჭვი დაქვემდებარებულია მრავალ რისკზე, მათ შორის ანგარიშების დაბლოკვაზე, კურსზე დანაკარგებზე და მრავალდღიან დაყოვნებებზე.
როგორ მუშაობს ტრანზიტული გადარიცხვების სქემა
კლასიკური მარშრუტი ასე გამოიყურება: რუსული რუბლი გადაირიცხება ბანკში ყაზახეთში, თურქეთში ან სომხეთში, სადაც კონვერტირდება ევროდ ან დოლარად, რის შემდეგაც იგზავნება სამიზნე ქვეყანაში. ერთი შეხედვით ლოგიკური პროცესია, მაგრამ ამ ჯაჭვის ყოველი ეტაპი წარმოადგენს ცალკეულ ჩავარდნის წერტილს. MoneyPort-ის მონაცემებით, დამოუკიდებლად მესამე ქვეყნის მეშვეობით გადარიცხვის მცდელობის შემთხვევაში კლიენტების 60%-ზე მეტი აწყდებოდა 5-7 სამუშაო დღეზე მეტ დაყოვნებას ან სხვა პრობლემებს.
ფულის გაგზავნა შეიძლება განხორციელდეს სამი ძირითადი გზით. SWIFT-გადარიცხვები გადის მეგობრული ქვეყნების ბანკებში, თუმცა ზოგიერთ დსთ-ის ბანკში ნაღდი რუბლის მიღების საკომისიო აღწევს 5%-ს. კრიპტოვალუტა — რუბლი კონვერტირდება USDT-ში ან BTC-ში ბირჟაზე, შემდეგ კი სამიზნე ქვეყანაში იყიდება ნაღდ ფულზე. ნაღდი ფულის საავიაციო კურიერები გულისხმობს ფულის ფიზიკურ გატანას, თუმცა 2022 წლიდან მოქმედებს ერთ ადამიანზე 10 000 დოლარზე მეტი ნაღდი ვალუტის გატანის აკრძალვა.
ძირითადი პრობლემა: დანაკარგები კონვერტაციისას და ანგარიშების დაბლოკვები
საბოლოო ეტაპზე შუალედური ვალუტა კონვერტირდება ადგილობრივ ვალუტაში ან გაიცემა ნაღდი ფულით. სწორედ აქ ხდება მნიშვნელოვანი დანაკარგი კურსთაშორისი სხვაობაზე: მაგალითად, ჯაჭვი RUB → KZT → USD იძლევა 7-10% დანაკარგს. გარდა ამისა, საბოლოო ქვეყნის ბანკები სულ უფრო ხშირად მოითხოვენ სახსრების წარმოშობის დადასტურებას. MoneyPort-ის დასკვნებით, შემთხვევათა 40%-ში ევროკავშირის ბანკები ითხოვენ დამატებით დოკუმენტებს ტრანზიტული ქვეყნების გავლით განხორციელებულ გარიგებებზე, რაც გაცემას 14 დღემდე აჭიანურებს.
რეალური შედეგები: ორი ტიპური შემთხვევა
ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითია ესპანეთში ბინის შესყიდვა. კერძო პირმა მოსკოვში ბინა 50 მილიონ რუბლად გაყიდა და სცადა ფულის გადარიცხვა ქართული კრიპტობირჟის მეშვეობით. რუბლი კონვერტირდა USDT-ში, შემდეგ ევროპულ პლატფორმაზე ევროდ, ხოლო ევრო გატანილ იქნა ესპანურ საბანკო ანგარიშზე. 450 000 ევროს მიღების შემდეგ ესპანურმა ბანკმა მოითხოვა სახსრების წარმოშობის დამადასტურებელი დოკუმენტები. ქართულმა ბირჟამ ვერ წარმოადგინა გარიგებების დეტალიზებული ამონაწერები, ბანკმა ანგარიში გაყინა 3 კვირით, და კლიენტმა დაკარგა უძრავი ქონების გარიგებაზე შეტანილი დეპოზიტი.
მეორე მაგალითი — საერთაშორისო ვაჭრობა. რუსულმა კომპანია-იმპორტიორმა ჩინეთის მომწოდებელთან დადო 200 000 დოლარის კონტრაქტი. კომპანიამ ყაზახეთში დააფუძნა იურიდიული პირი, იქ გადარიცხა რუბლი, დოლარად გადააკონვერტირა და გაგზავნა SWIFT-გადარიცხვა. ყაზახური ბანკი 5 დღის განმავლობაში ამოწმებდა დოკუმენტებს, ჩინურმა ბანკმა ყაზახეთის გავლით ტრანზიტთან დაკავშირებული ეჭვის გამო გადარიცხვა გაყინა. ფული 2 კვირით იყო გაყინული, მომწოდებელი პირგასამტეხლოს მოითხოვდა, ხოლო საკომისიოებსა და კურსებზე დანაკარგებმა შეადგინა დაახლოებით 18 000 დოლარი.
მთავარი ხაფანგები
დაბლოკვის რისკი კრიტიკული რჩება. მესამე ქვეყნების ბანკები, მათ შორის არაბეთის გაერთიანებული საამიროებისა და თურქეთის დაწესებულებები, აძლიერებენ ტრანზიტული ოპერაციების შემოწმებას. ფული შეიძლება გაყინული იყოს 2 კვირიდან რამდენიმე თვემდე ვადით „გარემოებების გარკვევამდე" — განბლოკვის გარანტიის გარეშე. ორმაგი კონვერტაცია იწვევს 10-12% დანაკარგს გაცვლის თითოეულ წყვილსა და შუამავალთა საკომისიოებზე. 100 ათასი დოლარის თანხისთვის ეს ნიშნავს პირდაპირ 10-12 ათასი დოლარის დანაკარგს.
კიდევ ერთი სერიოზული პრობლემაა დოკუმენტაციის მოთხოვნები. დანიშნულების ქვეყნების საბოლოო ბანკები მოითხოვენ სახსრების წარმოშობის სრულ დადასტურებას, თუმცა შუალედური პლატფორმები ხშირად ვერ უზრუნველყოფენ გარიგებების დეტალურ ანგარიშებს. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია ტრანზიტულ ქვეყნებში კრიპტობირჟებისა და არაფორმალური გამცვლელების შემთხვევაში. შედეგად, თუნდაც კანონიერი გადარიცხვები შეიძლება განუსაზღვრელი ვადით გაიყინოს, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში — კონფისკირდეს.