საქართველოში აღინიშნა ირანული კაპიტალის მქონე კომპანიების რაოდენობის უპრეცედენტო ზრდა. Economic Policy Research Center-ის (EPRC) მონაცემებით, 2012 წლიდან მოყოლებული ასეთი საწარმოების რაოდენობა გაიზარდა დაახლოებით 510%-ით და 2025–2026 წლებში მიაღწია 12,8 ათასზე მეტ კომპანიას. ეს დინამიური ზრდა იქცევს ანალიტიკოსებისა და მარეგულირებელი ორგანოების ყურადღებას, რომლებიც შეშფოთებას გამოთქვამენ საქართველოს იურისდიქციის შესაძლო გამოყენებაზე ირანის წინააღმდეგ მიმართული საერთაშორისო სანქციების გვერდის ავლით.
ზრდის პარადოქსი: ბევრი კომპანია, მცირე ინვესტიციები
თუმცა ამ პროცესის ყველაზე საყურადღებო თავისებურებაა რეზისტრირებულ კომპანიათა რაოდენობასა და მოზიდულ ინვესტიციათა მოცულობას შორის მკვეთრი შეუსაბამობა. 2013–2024 წლების პერიოდში ირანული ინვესტიციების საერთო მოცულობამ საქართველოს ეკონომიკაში მხოლოდ დაახლოებით 41 მილიონი დოლარი შეადგინა. ეს ნიშნავს, რომ კომპანიების რაოდენობის 510%-იან ზრდასთან შედარებით ინვესტიციები არაპროპორციულად გაიზარდა, რაც კითხვებს აჩენს ამ საწარმოთა საქმიანობის რეალურ ხასიათთან დაკავშირებით.
სად საქმიანობენ ირანული კომპანიები
რეგისტრირებული ირანული კომპანიები კონცენტრირებულია საქართველოს ეკონომიკის რამდენიმე ძირითად სექტორში:
- ვაჭრობა და საიმპორტო-საექსპორტო ოპერაციები
- უძრავი ქონება
- მომსახურება
- მშენებლობა
- ლოგისტიკა
კომპანიების შთამბეჭდავი რაოდენობის მიუხედავად, ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ამ სექტორებში დასაქმების შესამჩნევი ზრდა არ ფიქსირდება, რაც კიდევ უფრო აძლიერებს ეჭვებს ამდენი საწარმოს რეგისტრაციის ნამდვილ მიზნებთან დაკავშირებით.
უცნაური რეგისტრაციის სქემები
დამატებით შეშფოთების საბაბს ქმნის კომპანიების რეგისტრაციის არაჩვეულებრივი სქემა. ათობით ირანული ფირმა რეგისტრირებულია ერთსა და იმავე მისამართებზე, რაც ტიპური ნიშანია ფიქტიური ან საოპერაციო კომპანიებისა, რომლებიც გამოიყენება კაპიტალის ან ფინანსური ნაკადების გადასაადგილებლად. Economic Policy Research Center განსაკუთრებით უსვამს ხაზს, რომ ეს არ არის ტოლფასი ირანული ბიზნესის უკანონო საქმიანობაში ბრალდებისა, თუმცა ირანის წინააღმდეგ მიმართული საერთაშორისო სანქციების მასშტაბი მნიშვნელოვნად ზრდის ასეთი სქემების ბოროტად გამოყენების რისკებს.
კრიპტოკომპანია Shelbit — შემაშფოთებელი სიგნალი
შემაშფოთებელი მაგალითი პრაქტიკაში მოხდა 2026 წლის აგვისტოში. 7 აგვისტოს შეერთებულმა შტატებმა სანქციები დაუწესა ქართულ კრიპტოკომპანია Shelbit-სა და მის მფლობელს, დაადანაშაულა ისინი ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსთან კავშირებსა და უკანონო ფინანსურ ოპერაციებში. აშშ-ის ფინანსთა სამინისტროს მონაცემებით, Shelbit-თან დაკავშირებული კრიპტოადრესების საშუალებით გატარდა მილიონობით დოლარი. ეს შემთხვევა ნათლად აჩვენებს, თუ რა რისკები შეიძლება წარმოიშვას, როდესაც იურისდიქცია იზიდავს კომპანიების დიდ რაოდენობას გამჭვირვალობასა და დაფინანსების წყაროებზე სათანადო კონტროლის გარეშე.
EPRC Shelbit-ის ინციდენტს განიხილავს როგორც ტიპურ მაგალითს იმისა, თუ როგორ შეიძლება გახდეს ქვეყნისთვის სერიოზული რისკების წყარო კომპანიების რაოდენობის სწრაფმა და უკონტროლო ზრდამ, რომელსაც არ ახლავს გამჭვირვალე ინვესტიციების, რეალური წარმოებისა და სამუშაო ადგილების შესაბამისი ზრდა. ანალიტიკური ცენტრი მოუწოდებს გაძლიერდეს ზედამხედველობა ფინანსურ ნაკადებზე და გამკაცრდეს კაპიტალის წყაროების შემოწმება უცხოური მონაწილეობით ახალი საწარმოების რეგისტრაციისას.